اخبار

تحول جدید در استانداردسازی مدلسازی اطلاعات ساخت (BIM)

مؤسسه بین‌المللی BIMForum به‌صورت رسمی نسخه 2025 دستورالعمل Level of Development (LOD Specification 2025) را منتشر کرد. این رویداد، یکی از مهم‌ترین به‌روزرسانی‌های سال‌های اخیر در حوزه مدلسازی اطلاعات ساخت و مدیریت اطلاعات پروژه‌های BIM به‌شمار می‌رود.

مدلسازی اطلاعات ساخت – که در منابع بین‌المللی با عنوان Building Information Modeling (BIM) و در بسیاری از متون فارسی با عنوان مدلسازی اطلاعات ساختمان شناخته می‌شود – زمانی می‌تواند به‌عنوان یک ابزار واقعی در صنعت ساخت‌وساز ایفای نقش کند که سطح توسعه و قابلیت اعتماد اطلاعات آن به‌طور شفاف تعریف شده باشد. دستورالعمل LOD دقیقاً در همین نقطه وارد عمل می‌شود.

مدلسازی اطلاعات ساخت؛ فراتر از مدل سه‌بعدی

در بسیاری از پروژه‌ها، مدلسازی اطلاعات ساخت هنوز به‌اشتباه معادل مدلسازی سه‌بعدی تلقی می‌شود. این نگاه محدود باعث تولید مدل‌هایی می‌شود که اگرچه از نظر گرافیکی پیشرفته‌اند، اما در فاز ساخت، کنترل پروژه و بهره‌برداری ارزش عملی محدودی دارند.

مدلسازی اطلاعات ساخت رویکردی است که:

• اطلاعات پروژه را در طول چرخه عمر دارایی مدیریت می‌کند
• مدل را به ابزاری برای تصمیم‌گیری، کنترل هزینه و زمان تبدیل می‌کند
• و امکان ارتباط مؤثر بین طراح، مشاور BIM، پیمانکار و کارفرما را فراهم می‌سازد
• در این چارچوب، LOD به‌عنوان زبان مشترک کیفیت و سطح توسعه اطلاعات مدل عمل می‌کند.

برای دانلود این استاندارد روی لینک زیر کلیک کنید

LOD چیست و چرا در مدلسازی اطلاعات ساخت حیاتی است؟

LOD مخفف Level of Development است و نباید با مفهوم «سطح جزئیات مدلسازی» اشتباه گرفته شود.

LOD مشخص می‌کند که هر المان در مدل اطلاعاتی:

• تا چه حد توسعه یافته است
• چه میزان قابلیت اعتماد دارد
• و برای چه کاربردهایی (طراحی، متره، اجرا، بهره‌برداری) قابل استفاده است
• در پروژه‌های مدلسازی اطلاعات ساخت، نبود تعریف دقیق LOD منجر به مشکلاتی مانند:
• اختلافات قراردادی
• درخواست‌های غیرواقعی برای جزئیات
• افزایش هزینه و زمان مدل‌سازی
• و ناکارآمدی مدل در فاز اجرا می‌شود

دستورالعمل LOD 2025 BIMForum؛ چه چیزی تغییر کرده است؟

نسخه 2025 دستورالعمل LOD حاصل بیش از یک دهه تجربه اجرایی BIMForum و بازخورد پروژه‌های واقعی در مقیاس بین‌المللی است. این نسخه با هدف ارتقای کیفیت مدلسازی اطلاعات ساخت و هم‌راستایی با استانداردهای روز منتشر شده است.

مهم‌ترین ویژگی‌های LOD 2025 عبارت‌اند از:

• انطباق ساختاری با ISO 19650 به‌عنوان استاندارد مدیریت اطلاعات BIM
• سازگاری بهتر با محیط‌های Cloud-based BIM
• توسعه مثال‌های کاربردی برای معماری، سازه و تأسیسات
• شفاف‌سازی نقش LOD در فازهای طراحی، ساخت و بهره‌برداری
• افزایش قابلیت استفاده LOD در قراردادها و BIM Execution Plan (BEP)
• سطوح توسعه مدل در LOD 2025

دستورالعمل LOD 2025 همچنان پنج سطح توسعه اصلی را تعریف می‌کند که هر یک نقش مشخصی در مدلسازی اطلاعات ساخت دارند:

LOD 100 – مرحله مفهومی
مدل در این سطح صرفاً نمایش‌دهنده حجم کلی و روابط فضایی است و برای تحلیل‌های اولیه و برآوردهای مفهومی استفاده می‌شود.

LOD 200 – طراحی مقدماتی
المان‌ها دارای ابعاد و موقعیت تقریبی بوده و برای تحلیل‌های فنی اولیه و تصمیم‌گیری‌های کلان مناسب‌اند.

LOD 300 – طراحی نهایی
مدل دارای ابعاد، موقعیت و مشخصات دقیق است و می‌تواند مبنای نقشه‌های اجرایی، متره و هماهنگی تخصص‌ها قرار گیرد.

LOD 400 – مدل ساخت
در این سطح، اطلاعات مدل برای فرآیند ساخت، اتصالات و جزئیات اجرایی توسعه می‌یابد. استفاده از LOD 400 باید هدفمند و محدود به بخش‌های بحرانی پروژه باشد.

LOD 500 – As-Built
مدل منطبق با آنچه واقعاً ساخته شده و پایه مدیریت بهره‌برداری، نگهداری و دوقلوی دیجیتال است.

ارتباط LOD 2025 با ISO 19650

در مدلسازی اطلاعات ساخت حرفه‌ای، LOD و ISO 19650 مکمل یکدیگر هستند.
ISO 19650 چارچوب مدیریت اطلاعات را مشخص می‌کند، در حالی که LOD کیفیت و سطح توسعه اطلاعات مدل را تعریف می‌کند.

بدون این هم‌راستایی:

• مدل‌ها قابل اعتماد نیستند
• جریان اطلاعات دچار آشفتگی می‌شود
• و BIM به یک فعالیت نمایشی تبدیل می‌گردد

LOD 2025، دوقلوی دیجیتال و بهره‌برداری
یکی از مهم‌ترین کاربردهای LOD 2025، ایجاد بستر واقعی برای دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) است.
دوقلوی دیجیتال بدون مدل اطلاعاتی معتبر، به‌روز و منطبق با LOD 400 و 500، صرفاً یک مفهوم تبلیغاتی خواهد بود.

مدلسازی اطلاعات ساخت در این سطح، امکان:

• مدیریت نگهداری
• تحلیل عملکرد
• و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده در طول بهره‌برداری
• را فراهم می‌کند.

جایگاه LOD 2025 در پروژه‌های ایران

در پروژه‌های ایرانی، استفاده از BIM و مدلسازی اطلاعات ساخت در حال گسترش است، اما نبود تعریف دقیق LOD همچنان یکی از چالش‌های اصلی به‌شمار می‌رود. این مسئله به‌ویژه در ارتباط با:

• مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان
• مبحث 22 مقررات ملی ساختمان
• و دستورالعمل پیاده‌سازی BIM سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی

اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

LOD 2025 می‌تواند به‌عنوان مرجعی معتبر، نقش مؤثری در بومی‌سازی BIM و افزایش قابلیت اجرایی آن در پروژه‌های ایران ایفا کند.

نقش مشاور BIM در مدلسازی اطلاعات ساخت

تعریف، کنترل و پایش LOD یک تصمیم صرفاً فنی نیست؛ بلکه بخشی از مدیریت پروژه و راهبری BIM است.
در این میان، نقش مشاور BIM کلیدی است

• تعیین سطح مناسب LOD برای هر فاز پروژه
• جلوگیری از over-modeling و اتلاف منابع
• هم‌راستاسازی LOD با اهداف، زمان و بودجه پروژه
• ایجاد شفافیت بین تمامی ذی‌نفعان

جمع‌بندی

انتشار نسخه 2025 دستورالعمل LOD توسط BIMForum، نقطه عطفی در مسیر حرفه‌ای‌سازی مدلسازی اطلاعات ساخت محسوب می‌شود.
LOD 2025 یادآوری می‌کند که BIM بدون تعریف دقیق سطح توسعه اطلاعات، تنها مجموعه‌ای از مدل‌های سه‌بعدی پرهزینه است.

شرکت بنا یار مهراز ایرانیان به‌عنوان مشاور BIM و ارائه‌دهنده خدمات تخصصی مدلسازی اطلاعات ساخت، BIM، VR و AR، این دستورالعمل را به‌عنوان یکی از مراجع اصلی در تحلیل، طراحی و پیاده‌سازی BIM در پروژه‌های ایران به‌کار می‌گیرد.

برای دانلود این استاندارد روی لینک زیر کلیک کنید